HISTORIA
WIERCAN
Spośród okolicznych wsi
najstarszą metrykę miały, jak się zdaje, wymienione w „Suplice”
z 1379 r. miedzy innymi Wiercany, stanowiące od początku uposażenie
kasztelanii sandomierskiej. Wprawdzie wzmianka o Wiercanach w
dokumencie Leszka Czarnego z 1282 r. nie może, ze względu na
dowiedzioną interpolację służyć za dowód w tej sprawie.
Niemniej jednak istnienie tej wsi w końcu XIII wieku wydaje się
pewne.
Wieś Wiercany, położona na
południe od Sędziszowa, stanowiła uposażenie kasztelanii
sandomierskiej. 1 stycznia 1417 r. kasztelan sandomierski Michał
z Chmielowa zlecił sołtysowi z Wiercan Piotrowi osadzenie nowej
wsi „dla pomnożenia pożytków kasztelanii” na
terenie lasu zw. Budziszów na południowy zachód od
Wiercan. Granice nowo lakowanej osady zostały ściśle oznaczone:
sięgać miały od drzewa zwanego Rosochaty Dąb na południowym krańcu
Wiercan, wzdłuż rzeki Bystrzycy aż do jej źródeł, a na
zachodzie dotychczasowej granicy między Wiercanami i Zagórzycami.
Wieś miała otrzymać prawo magdeburskie, Piotr uposażony został
dziedzicznym sołtysem z dwoma wolnymi łanami, czterema tzw.
„obszarami”, prawem prowadzenia dwóch karczm,
dwóch młynów, a obarczony został obowiązkiem osadzenia
możliwe największej ilości łanów.
O istnieniu sołectw mówią
źródła XV-wieczne. Również w XVI wieku istniało
sołectwo w Wiercanach. W tym czasie zostało ono przyjęte przez
szlacheckich wójtów. Wartość przyjętych przez wójtów
folwarków sołtyskich była nieraz znaczna. Jan Zaborowski
dysponował w 1536 r. w Wiercanach i Iwierzycach dwoma łanami z dwoma
kmieciami i zagrodnikami, 2 karczmami, 2 młynami, kilkoma stawami, a
dochód jego szacowano na 24 grzywny bez naturaliów.
W w/w okresie wieś Wiercany posiadała 42 kmieci (1536 r.) w
latach 1576-81 r. było 42 kmieci na 25 i ½ łanach, w 1606 r.
było już 27 łanów. Chłopi w tym czasie byli zobowiązani do
świadczenie powinności poprzez pracę lub datki w naturze i
gotówce. W późniejszym okresie sytuacja ich jeszcze się
pogorszyła.
W 1795 r. Wiercany znajdowały
się w rękach Stojewskich, następnie Bzowskich. Podczas rabacji
galicyjskiej w 1846 r. zginął ówczesny właściciel Wiercan
Włodzimierz Bzowski. Około 1870 r. wieś tą otrzymał Teofil
Wiszniewski. Zmiany własnościowe w najbliższej okolicy Sędziszowa
zmierzały od początku XVII wieku do koncentracji majątków w
ręku właścicieli klucza sędziszowskiego. Nadal sytuacja chłopów
naszej wioski była bardzo trudna. Zaczęła się poprawiać dopiero z
początkiem naszego stulecia, głównie za sprawą emigracji.
W latach 1936-1945 podobnie jak
w całej Polsce, zginęło wielu mieszkańców wioski 6 VII 1943 r.
Niemcy w okrutny sposób zamordowali Walentego Srokę oraz
Franciszkę i Jana Żuradów matkę i syna. Również w tym
czasie młodych ludzi z Wiercan zostało w tym okresie wywiezionych na
przymusowe roboty do Niemiec. Było to tragiczny okres w dziejach wsi.
Po wojnie w przysiółku wsi Wiercany-Brzeźnik wybudowano dla
uczczenia tych dramatycznych wydarzeń pomnik, na którym
widnieje napis: „W hołdzie pomordowanych w latach okupacji,
ofiarom hitlerowskiego barbarzyństwa - społeczeństwo powiatu
ropczyckiego”.
W roku 1893 r. otwarto w
Wiercanach 1- klasową szkołę. Akcja otwierania szkół ludowych
zabiegła się pod koniec XIX wieku ze wzmożonymi starciami o budowę
nowych pomieszczeń szkolnych. Nieco później w Wiercanach
działała także szkoła zawodowa o profilu rolniczym. Warunki bazy
oświatowej były jednak bardzo trudne. Przez dłuższy czas uczono w
drewnianym baraku. Obecnie w tym miejscu znajduje się Gminny Ośrodek
Kultury. Dzięki zaangażowaniu władzy i miejscowego społeczeństwa
w latach 1957-1959 wybudowano murowaną szkołę. Zaś po rozbiórce
budynku i po przewiezieniu do przysiółka Brzeźnik, zbudowano
drewnianą szkołę o klasach I-IV, a następnie murowaną, która
działała do 1976 r. Obecny budynek szkolny został wybudowany w 1971
r. W Wiercanach istniał piękny dwór, wzniesiony w XIX wieku
przez Stojowskich, który przebudowany został prawdopodobnie
przed 1939 r. przez ich następców. Do 1945 r. był on
własnością Jana Surowca. Częściowo murowany, częściowo drewniany
otynkowany. Był to budynek parterowy, podpiwniczony z gankiem
kolumnowym. W późniejszym okresie został częściowo
zdewastowany.
W Wiercanach mieści się Gminny
Ośrodek Kultury, który został oddany do użytku mieszkańców
w dniu 1 września 1975 r. W tym samym roku do budynku tego
przeniesiono siedzibę Gminnej Biblioteki Publicznej w Iwierzycach.
Kolejnymi dyrektorami tej placówki byli: Krystyna Kalita z
Ropczyc, Jan Pociasek z Ropczyc, Zofia Migała z Sędziszowa, Danuta
Walczyk z Ropczyc, Maria Nowacka z Iwierzyc. Aktualnie funkcję
dyrektora GOK-u pełni Marta Ździebło z Wiercan.
Placówka ta zgonie z
założeniami swojej działalności statutowej odpowiedzialna jest za
całokształt życia kulturalnego na terenie naszej gminy. Jednak ze
względu na usytuowanie budynku poza siedzibą gminy uczestnikami
większości form pracy byli i są przede wszystkim mieszkańcy Wiercan i
pobliskich okolic.
Po lewej stronie w kierunku
Olimpowa, na skraju miejscowości stoi zniszczony dwór.
Pierwotnie wokół dworu rozciągał się park, do dworu wiodła
wysadzona drzewami aleja, przed podjazdem umieszczony był gazon.
Dzisiaj nie zostało już nic poza dworem, który przez swą
prostotę, niemalże „surowość” i całkowity brak
elementów upiększających wygląda na mniejszy i skromniejszy
niż był w rzeczywistości.
Obiekty zabytkowe
zinwentaryzowane przez Państwową Służbę Ochrony Zabytków na
terenie wsi Wiercany:
- dwór, obecnie dom
mieszkalny, drewniano - murowany z przełomu XVIII i XIX w.,
przed 1939 r. przebudowany
- kapliczka obok domu nr 38 z
1884 r.
- kapliczka murowana z około
1860 r.
- dom drewniany nr 11, 19 z
około 1920 r.
- dom drewniany nr 50, 52, 115
z około l880 r.
opracował
ks. Marcin Nabożny
| 